EDDA MALLY: ΤΟ ΨΗΦΙΔΩΤΟ ΕΙΝΑΙ ΤΕΧΝΗ Ή ΤΕΧΝΙΚΗ;

Η Edda Mally βρισκόταν στον πρώτο όροφο της Δημοτικής Πινακοθήκης της Λάρισας. Υπερδραστήρια για την ηλικία της, επιμελούνταν την έκθεση «το ψηφιδωτό ως σύγχρονη τέχνη»*, σχεδόν ολομόναχη. Έστηνε τα έργα και ύστερα κοιτούσε από μακριά. Έπρεπε να έχουν νόημα μαζί, όπως νόημα διαμορφώνουν και οι ψηφίδες που τοποθετούνται η μία δίπλα στην άλλη. Σε ένα διάλειμμα που έκανε, την πήραμε λίγο παράμερα να μας μιλήσει για το ψηφιδωτό ως τέχνη – εξάλλου είναι κάτι που κάνει τα τελευταία 30 χρόνια τουλάχιστον. Η αντιπρόεδρος της AIMC, όμως, δεν θέλησε να απομακρυνθεί από τα έργα, που κοίταζε με τόσο θαυμασμό. Οπότε την αφήσαμε να μας μιλάει με εκείνα να την αγκαλιάζουν.

Πείτε μας για το υπερμεγέθες ψηφιδωτό που παρουσιάζετε εδώ.

Για να είμαι ειλικρινής, αυτή είναι η δική μου απάντηση μου στην επίδραση που έχει το ψηφιδωτό μικρής κλίμακας στο κοινό και στους σύγχρονους καλλιτέχνες που ασχολούνται με το ψηφιδωτό. Θεωρούν ότι είναι μια σύγχρονη πρακτική το να εργάζονται με πολύ μικρά κομμάτια. Στην πραγματικότητα, έχω συναντήσει ψηφιδωτά μικρής κλίμακας σε αρχαιολογικά μουσεία στην Αντιόχεια, στη νότια Τουρκία, που χρονολογούνται από τον 6ο αιώνα. Άρα δεν πρόκειται για ανακάλυψη των ημερών μας. Είπα, όμως, αρκετά με τα μικρά ψηφιδωτά -δες πόσο ωραίο, πόσο όμορφο, πόσο μικρό. Είπα όχι, φτάνει. Θα προσπαθήσω να εξηγήσω τι συμβαίνει σε μια φόρμα όταν μεγεθύνεται έξω από τα συνηθισμένα όρια. Εξακολουθεί να είναι ψηφιδωτό; Ναι ή όχι; Το αφήνω στην κρίση του επισκέπτη. Τι συναισθήματα προκαλούνται στον επισκέπτη που διασχίζει το έργο, διότι τα στοιχεία αυτής της σύνθεσης καταλαμβάνουν έναν συγκεκριμένο όγκο που επιδρά και επηρεάζει τους ανθρώπους.

Το μέγεθος της σύνθεσης ή η ίδια η σύνθεση;

Η ίδια η σύνθεση. Νιώθεις ότι πρέπει να σκύψεις το κεφάλι σου παρά το γεγονός ότι υπάρχει χώρος για να περάσεις, διότι το χρώμα γίνεται βάρος που ασκεί φυσική πίεση παρότι εξακολουθεί να υπάρχει χώρος. Γεννούνται πολλές ιδέες για να εξερευνηθούν σε τούτη τη σύνθεση ενός ψηφιδωτού μεγάλης κλίμακας.

Πώς αισθάνεσθε όταν μπαίνετε στη διαδικασία της τεχνικής κατασκευής του έργου;

Εμπνέομαι ιδιαίτερα διότι σε τούτη τη σύνθεση έχουμε ογκόλιθους 4 μέτρων μήκους, 1,25 x 1,25 πλάτος και ύψος. Όταν εργαζόμασταν είχαν έναν πολύ καλό μου φίλο που ήξερε να κόβει τα κομμάτια και σκεφτόμασταν τι θα συνέβαινε κατά τη διάρκεια της συσκευασίας για τη μεταφορά των συνθέσεων, γιατί κάποια κομμάτια ξεπερνούσαν συσκευασμένα τα 2 μέτρα. Έπρεπε να εργαστούμε και με βάση τη μάζα και τον όγκο. Επηρεαζόμασταν από αυτά. Ιδιαίτερη σημασία έχει και το χρώμα. Τι συμβαίνει σε μια εικαστική μορφή αν τη βάψεις κίτρινη, αν τη βάψεις κόκκινη, αν τη βάψεις ανοιχτό πράσινο; Έχει μια διαδραστική επίδραση, ας πούμε ότι αρχίζει ένας «διάλογος» ανάμεσα στη φόρμα, στο χρώμα και στην επίδραση στον άνθρωπο. Για παράδειγμα στην έκθεση στη Βιέννη πήρα μαζί μου αυτό κομμάτι της σύνθεσης -εκείνη δεν ήτανε μια τόσο σταθερή σύνθεση- και είπα στον εαυτό μου προσπάθησε να παίξεις με αυτό το κομμάτι, προσπάθησε να χτίσεις κάτι διαφορετικό -μπορείς να κάνεις πολλά πράγματα με αυτό το κομμάτι- όπως τα παιδιά.

Οι επισκέπτες μπορούν να δώσουν τη δική τους φόρμα και σχήμα στη σύνθεση;

Ναι, είναι ελαφριά τα κομμάτια, εύκολο να μετακινηθούν.

Άρα, αφήνετε τον επισκέπτη να αυτοσχεδιάσει με τη σύνθεσή σας.

Ελπίζω να το κάνω αυτό. Από τη δική μου πλευρά η τέχνη είναι σκληρή δουλειά. Είναι χαρά μέσα στη χαρά. Και η μεγαλύτερη επιβράβευσή μου είναι αν εκτιμήσει κάποιος αυτή τη διαδικασία ανακάλυψης, αυτή την ιδέα. Είναι ψηφιδωτό, δεν είναι ψηφιδωτό; Η απάντηση είναι ανοιχτή. Προσωπικά δεν αποκαλώ τη σύνθεση «ψηφιδωτό μεγάλης κλίμακας». Χρειάζομαι έναν τίτλο ώστε οι άνθρωποι να καταλαβαίνουν τι θέλω να πω. Αν κάποιος πει ότι πρόκειται για ανοησίες είναι εντάξει. Το ίδιο αν του προκαλέσει και χαρά. Το αφήνω στον καθένα. Πρόκειται για μια εγκατάσταση που αφήνει ανοιχτές όλες τις ερμηνείες.

Κι αυτό είναι το νόημα του έργου;

Ναι, ακριβώς αυτό είναι το νόημα του έργου.

Πώς μια τέχνη τόσο αρχαία όπως το ψηφιδωτό μπορεί ταυτόχρονα να είναι και τόσο σύγχρονη;

Το κύριο πρόβλημα είναι πως η σύγχρονη τέχνη του ψηφιδωτού δεν γίνεται ευρέως αποδεκτή από το κοινό. Όταν ξεκίνησα να δουλεύω με τις ψηφίδες, αρχικά έκανα αντίγραφα άλλων έργων. Αυτό σημαίνει ότι ενδιαφερόμουν σε πρώτο επίπεδο να μάθω καλά την τεχνική ώστε να έχω το πεδίο ελεύθερο απέναντι σε οποιαδήποτε ιδέα και να μην αντιμετωπίσω προβλήματα τεχνοτροπίας. Σήμερα στη σύγχρονη τέχνη του ψηφιδωτού οι περισσότεροι καλλιτέχνες μαθαίνουν πρώτα την τεχνική. Μόλις αισθανθούν ασφαλείς ως φυσικό επακόλουθο θέλουν να εκφράσουν τις δικές τους ιδέες. Και αυτή ακριβώς είναι η διαφορά ανάμεσα στη σύγχρονη τέχνη του ψηφιδωτού και στην παροδοσιακή τεχνοτροπία.

Από την άλλη πλευρά, υπάρχει ανοιχτή μια συζήτηση για το σύγχρονο ψηφιδωτό, τι είναι αυτό, όπως επίσης και για το εάν ένα ψηφιδωτό που δημιουργείται σήμερα και είναι αντιγραφή ενός έργου του 19ου αιώνα ή όταν χρησιμοποιείται η τεχνική της αναπαράστασης της Παρθένου της βυζαντινής τέχνης του ψηφιδωτού, είναι σύγχρονο το έργο;

Επιπλέον όταν δημιουργείς μεγάλες επιφάνειες ψηφιδωτό, χρειάζεσαι βοήθεια. Στους αρχαίους χρόνους, στις επιφάνειες που προορίζονταν για ψηφιδωτά χρησιμοποιούσαν πρώτα την τεχνοτροπία του «frescoe». Στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος του «pictor imaginarius», δηλαδή ο καλλιτέχνης είχε την ιδέα της σύνθεσης και στη συνέχεια κάποιος άλλος προχωρούσε στην εκτέλεση και ολοκλήρωση του ψηφιδωτού. Αυτή η παλιά τεχνική χρησιμοποιείται ακόμη στα βιογραφικά πολλών σχολών της σύγχρονης τέχνης του ψηφιδωτού. Και εδώ το ερώτημα που προκύπτει είναι λίγο προβοκατόρικο: Ποια είναι η αυθεντική σύνθεση; Η ζωγραφιά; Το σχέδιο; Ή ο καλλιτέχνης που τοποθετεί μια-μια τις ψηφίδες; Ποιο είναι το αυθεντικό; Στα περισσότερα έργα που βλέπουμε εδώ οι καλλιτέχνες έκαναν όλη τη δουλειά μόνοι τους, ώστε να μην υπάρχει καμία πιθανότητα αντιγραφής.

Είναι αποδεκτή ως σύγχρονη τέχνη ή όχι;

Δύο χρόνια πριν, στο Συνέδριο Σύγχρονης Τέχνης Ψηφιδωτού στη Βιέννη, οι υπεύθυνοι μου είπαν πως το ψηφιδωτό δεν είναι τέχνη αλλά χειροτεχνία. Αυτή η αντίληψη έχει γεωγραφικά σύνορα. Οι Άλπεις στην Ιταλία οριοθετούν αυτά τα σύνορα. Στην Ιταλία, την Ισπανία και την Ελλάδα το ψηφιδωτό θεωρείται ξεκάθαρα τέχνη, ενώ βόρεια των Άλπεων θεωρείται χειροτεχνία, εξαιτίας της μεθόδου του «pictor imaginarius» και του «pictor musivarius» που ακολουθούνταν στο παρελθόν. Αν έχεις για παράδειγμα ένα γλυπτό, ο καλλιτέχνης δίνει τη φόρμα χρησιμοποιώντας κερί ή ένα μαλακό υλικό. Έπειτα απευθύνεται σε έναν τεχνίτη, οποίος το φιλοτεχνεί από χαλκό. Είναι ακριβώς το ίδιο, αλλά όσον αφορά το ψηφιδωτό λένε πως πρόκειται για χειροτεχνία, ενώ αντίστοιχα για το άγαλμα πως πρόκειται για τέχνη.

Η «διαμάχη» αυτή προκύπτει μόνο από της μεθόδου του «pictor imaginarius» και του «pictor musivarius»;

Θεωρούν ότι απαιτείται περισσότερη δουλειά, αλλά και ότι στο ψηφιδωτό πρέπει να εργαστείς πολύ σκληρά. Επέλεξα μόνη μου επιφάνειες και χρειάστηκα τέσσερα χρόνια για να τελειώσω το έργο μου. Άρα, επειδή δουλεύω με τα χέρια μου είμαι τεχνίτης; Όχι, αισθάνομαι τον εαυτό μου καλλιτέχνη. Έχω μια αρχική ιδέα, η οποία όσο τη δουλεύω μπορεί να τροποποιηθεί, γιατί η φόρμα, τα χρώματα μπορούν να με οδηγήσουν σε άλλη κατεύθυνση. Αν έχω ένα συγκεκριμένο πλάνο να ακολουθήσω, θα πρέπει να εκτελέσω ότι προετοίμασα. Κι αυτό δεν μου αρέσει πάρα πολύ. Θέλω να είμαι ελεύθερη.

Άρα, είναι τέχνη.

Το ελπίζω.

Επιμέλεια κειμένου: Ρένα Ζήση, Μαρία Μίχου


 

*Η διεθνής έκθεση «Το Ψηφιδωτό ως Σύγχρονη Τέχνη» στο Μουσείο Γ.Ι. Κατσίγρα στην Λάρισα εγκαινιάζεται σήμερα Τρίτη 19 Ιανουαρίου 2016 και ώρα 19:30 και θα διαρκέσει μέχρι τις 19 Φεβρουαρίου 2016.

Συμμετέχουν οι καλλιτέχνες:

Ambroselli Laetitia-France, Antoine Renè Malavale –France, Archimandritou Annie-Ελλάδα, Backer Harriet- Norway, Cianfanelli Marco- South Africa, Court Marga- Argentina, Davis Richard- USA, Denker Thomas- Germany, Divaris- Lambert Micheline- Greece, Gasparin Kusma Rosangela-Brasil, Gavric Pavic Olivera –Serbia, Giannakopoulou Maria- Ελλάδα, Goodwin Elaine M. -Great Britain, Höhn Manfred-Germany, Kawamura Jo-Brasil, Kii Tojuharu –Japan, Kramer Gerhard-Austria, Kuchler Hilde-Austria, Kusma Leonie- Brasil, MacInnes Douglas-Scotland, Malek Ketty Abd el-Egypt, Mally Edda- Austria, Marchioli Giulio –Italy, Masella Ciro –Italy, Merwald Gerda –Austria & USA, Mikalis- Greece, Naggar Sandra-Italy, Orfanou Loukia- Greece, Pavic Ivan –Serbia, Perret Oliver –France, Quen´deel Marwa-Egypt, Racagni Paolo-Italy, Salam Safaa Abd el-Egypt,   Scharling–Todd Helle- Denmark/ USA, Shafir Ilana- Israel, Spanou Vaso-Ελλάδα, Spiers Architectural Arts -South Africa, Stathοpoulou Elena-Greece, Stubner Susanne-Germany, Tamosaitis Audrius-Lituania, Theocharis Magdalena-Greece, Tollemeto Fernanda-Italy, Touliatos Ioannis-Greece, Vestita Antonio-Italy, Weitenberg Greet- The Nederlands, Wood Daryl Lynn-Canada

Ώρες λειτουργίας έκθεσης: 

Τρίτη-Τετάρτη-Πέμπτη-Παρασκευή: 10:00-14:00, 18:00-21:00

Σάββατο-Κυριακή: 10:00-14:00

ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΣ

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Gramma metopo (1)

ΓΡΑΜΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΤΩΠΟ

Ένα μικρό, λιπόσαρκο τετραδιάκι, με μια φωτογραφία της πολυαγαπημένης είναι ό,τι έχει απομείνει από το πνεύμα του Απόστολου Κωνσταντίνου, ενός από τους μυριάδες ήρωες του ...