ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ (IN THE HEART OF THE SEA)

Στο πλαίσιο της έρευνάς του για το βιβλίο του Μόμπι Ντικ, ο συγγραφέας Χέρμαν Μελβίλ επισκέπτεται το 1850 τον παλαίμαχο φαλαινοθήρα Τομ Νίκερσον (Μπρένταν Γκλίσον) τελευταίο επιζώντα του ναυαγίου του πλοίου «Έσεξ», τριάντα χρόνια πριν. Σε αντίθεση με το επίσημο πόρισμα, φημίζεται πως το πλοίο δεν έπεσε σε ξέρες, αλλά –πράγμα αδιανόητο!- βυθίστηκε από μια μανιασμένη φάλαινα. Πράγματι, ο Τόμας επιβεβαιώνει την ιστορία αυτή σε μια συναρπαστική ολονύκτια αφήγηση, τον κορμό της κινηματογραφικής διήγησης. Η συνάντηση των δύο ανδρών εξελίσσεται σε απελευθερωτική εξομολόγηση για τον αλκοολικό Ντίκερσον, καθώς η ιστορία περιλαμβάνει, πέραν της συγκλονιστικής επίθεσης της φάλαινας στο πλοίο και της καταδίωξης και σταδιακής «εκτέλεσης» των επιζώντων, το σκληρό πολύμηνο αγώνα των ναυαγών να επιβιώσουν με κάθε τρόπο, συμπεριλαμβανομένου του μαζικού κανιβαλισμού.

Πρόκειται φυσικά κυρίως για μια αλληγορία της σχέσης του ανθρώπου με τη φύση. Ο άνθρωπος φαντασιώνεται πως κυριαρχεί στον πλανήτη. Τα πλοία του ανοίγουν υπερήφανα τα πανιά τους, τα καμάκια είναι καλά τροχισμένα, οι ναυτικοί έμπειροι, η οργάνωση του πλοίου επιστημονική. Ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ως πολεμική μηχανή, με καύσιμα την εμπειρογνωμοσύνη, τα λεφτά και την πειθαρχία. Αρκεί όμως να εξεγερθεί ένα στοιχείο της φύσης (επί το προκειμένω η πελώρια λευκή φάλαινα, που αναλαμβάνει να υπερασπιστεί την οικογένειά της από τη σφαγή) για να ανατραπούν όλες οι ισορροπίες: μέσα σε λίγες στιγμές, οι θύτες καταντούν θύματα και το θήραμα αναδεικνύεται σε θηρευτή των επίδοξων κυνηγών του. Κατά τα άλλα, η αναπαράσταση της εποχής και των ανθρωπολογικών τύπων των αρχών του 19ου αιώνα είναι εντυπωσιακή: σε αντίθεση με τις μεταμοντέρνες σκιές που είμαστε σήμερα, οι άνθρωποι νιώθουν πραγματικά συναισθήματα, λαμβάνουν και υπηρετούν αγόγγυστα συνειδητές αποφάσεις, το πάτημά τους στη γη αφήνει αποτύπωμα. Είναι φτιαγμένοι από το υλικό που κατασκευάζονται τα έπη, όχι από ονειρόσκονη.

Τα καλά νέα: H σκηνή που αφήνει να εννοηθεί πως ο άνθρωπος και η φύση μπορούν, παρά το ματοκύλισμα, να συμβιώσουν. Μετά από πολλές εβδομάδες ως ναυαγός, ο υποπλοίαρχος Όουεν Τσέις (Κρις Χέμσουορθ) βρίσκεται ανέλπιστα, επιτέλους, σε θέση βολής απέναντι στη φάλαινα, που –με απρονοησία που δεν συνηθίζει- αποφασίζει να αφεθεί έκθετη στις ορέξεις του ανθρώπου. Γνωρίζει πως έχει αποδείξει πως είναι ικανός αντίπαλος. Έχει ήδη βυθίσει το πλοίο του ανθρώπου και πολλές σωσίβιες λέμβους, κι έχει σκοτώσει ανελέητα δεκάδες ίσως ναυτικούς. Αποφασίζει έτσι, αντί να εξοντώσει κι αυτούς τους τελευταίους επιζώντες, να τους δώσει μιαν ευκαιρία για μετάνοια. Ξεπροβάλλει από τη θάλασσα και κοιτάει ίσια στα μάτια τον άνδρα που κραδαίνει το καμάκι λίγα μέτρα πιο εκεί. Ο άνθρωπος ανταποκρίνεται. Αναγνωρίζει στο βλέμμα της φάλαινας το δικαίωμά της στη ζωή. Καταλαβαίνει πως σκότωσε αμυνόμενη, για να προστατεύσει τις μητέρες και τα μωρά τους. Τη συγχωρεί για τον χαμό των συντρόφων του, για το κατάντημά του, για την μετατροπή του σε κανίβαλο. Χαμηλώνει το καμάκι, και δίνει μια νέα προοπτική στην ύπαρξή του.

Τα κακά νέα: Aν οι ηθοποιοί δεν υπηρετούσαν απλά τους ρόλους τους, θα μιλάγαμε για αριστούργημα. Αλλά δεν υπάρχει μεγάλη ερμηνεία εδώ. Είναι όλοι τους επαρκείς, αλλά κανείς δεν υπερβαίνει την αρτιότητα. Η ευθύνη ανήκει προφανώς στον σκηνοθέτη Ρον Χάουαρντ. Επίσης η μουσική της ταινίας, ένα σημαντικό συστατικό για σπουδαίο κινηματογράφο, λάμπει δια της απουσίας της.

Θα θυμόμαστε τον Μπρένταν Γκλίσον στο ρόλο του ηλικιωμένου αφηγητή του ναυαγίου του Έσεξ. Πέρασε όλη του τη ζωή συντριμμένος από τις τύψεις για την ανθρωποφαγία. Η εμφάνιση του συγγραφέα τον απελευθερώνει. Αλλοιώνεται και αποτινάζει μέσα σε ένα βράδυ ό,τι τον μετέτρεπε σε κακορίζικο, μεμψίμοιρο και μισάνθρωπο αλκοολικό. Όπως θα ‘λεγε κάθε ψυχαναλυτής, ποτέ δεν είναι αργά για θεραπεία.

Τυράκια: 4 στα 5. Μπορεί και τριάμισι. Παρόλα αυτά, ό,τι καλύτερο είδαμε εδώ και καιρό.

ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΣ

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

IMG_0428

ΚΑΚΑ ΝΕΑ

Μπαίνεις σε ένα ταξί και παραγγέλνεις τη διαδρομή σου. Κοιτάς από το παράθυρο και βλέπεις μαυρίλα στον ουρανό. «Θα ρίξει πολλή βροχή», λες στον ταξιτζή. ...