Ο ΔΙΑΔΡΟΜΟΣ ΤΗΣ ΕΙΔΟΜΕΝΗΣ ΔΕΝ ΟΔΗΓΕΙ ΠΟΥΘΕΝΑ

thumb_IMG_3319_1024

Η εξωτερική θερμοκρασία είναι ένας με δυο βαθμοί Κελσίου. Το συνοριακό χωριό είναι έρημο. Σαν φάντασμα. Εάν έχει κατοίκους τότε αυτοί είναι καλά χωμένοι μέσα στα σπίτια τους. Ο ήλιος δύει και η μουντάδα του ουρανού κυριεύει τα πάντα. Τα μοναδικά φώτα είναι περίπου πεντακόσια μέτρα από την άδεια πλατεία. Μπαίνουμε ξανά στο αυτοκίνητο και κλείνουμε τις πόρτες. «Εκεί θα είναι», λέμε. Εκεί ήταν. Ο Διάδρομος.

Πρακτικά πιο κοντά σε σύνορα δεν είχαμε ξαναφτάσει. Τα σύνορα επί της ουσίας δεν είναι τελωνείο, που έχει φώτα, ανθρώπους, και αυτό που αποκαλούμε πολιτισμό. Τα σύνορα είναι ένας τεράστιος φράχτης από συρματόπλεγμα που τρέχει κατά μήκος των ορίων των κρατών. Κατά μήκος και κατά μεσής της ερημιάς. Το ίδιο το περιβάλλον σε προϊδεάζει ότι φτάνεις στις εσχατιές του τόπου σου. Και όμως, η εσχατιά του τόπου σου είναι η αρχή ενός άλλου τόπου. Και για εκείνον που περιφέρεται έρμαιος αναζητώντας ένα νόημα, το τέλος και η αρχή κάποιων άλλων δεν είναι παρά ο δικός του διάδρομος – Ο Διάδρομος.

IMG_1483Μια λωρίδα γης όσο ένα πεζοδρόμιο. Δίπλα σε γραμμές τρένου που έρχονται από τις πόλεις μας και περνούν μια καγκελόπορτα για να οδηγηθούν στις πόλεις άλλων. Η καγκελόπορτα είναι το πιο φωτισμένο σημείο του Διαδρόμου. Για εμάς είναι το σιδηδρομικό συνοριακό πέρασμα της Ειδομένης προς τα Σκόπια. Για χιλιάδες μετανάστες όμως, κυνηγημένους από τις χώρες τους, είναι ένα φως στο τούνελ, που βέβαια δεν ανάβει για αυτούς. Ανάβει για την οικονομία που κινείται στην Ευρώπη πάνω στις ράγες των τρένων.

Το δεύτερο πιο φωτεινό πράγμα γύρω από τον Διάδρομο είναι μια δομή που χτίστηκε στο πλάι του. Μια ανθρωπιστική δομή. Χτισμένη από τους Γιατρούς χωρίς Σύνορα αποκλειστικά, χωρίς την αρωγή της Πολιτείας, προκειμένου να προσφέρει βοήθεια στους μετανάστες που κατέκλυζαν την περιοχή προκειμένου να προωθηθούν στην Ευρώπη. Όμως ούτε το φως της δομής ανάβει πλέον για τους μετανάστες. Δεν επιτρέπει το κράτος να ανάβει για κανέναν.

Όταν στα σύνορα της Ειδομένης είχαν συσσωρευτεί στα τέλη Νοεμβρίου χιλιάδες μετανάστες για να περάσουν στη FYROM, οι γείτονες είχαν την πόρτα κλειστή. Εξάλλου θα ήταν φονική πρόθεση να επιτρέπουν στα τρένα να περνούν. Οι μετανάστες κοιμόντουσαν στις γραμμές, στον Διάδρομο, παντού. Όταν εκατομμύρια ευρώ είναι στοιβαγμένα πάνω σε βαγόνια εκατέρωθεν της πόρτας, η πόρτα δεν συμφέρει να είναι κλειστή. Η βία της κλειστής πόρτας για αυτόν που τη θέλει ανοιχτή προκαλεί εντάσεις. Ανεξαρτήτως γιατί θέλει κανείς την πόρτα ανοιχτή. Έπρεπε λοιπόν να ανοίξει. Και για να γίνει αυτό, αποφασίστηκε να αδειάσει ο Διάδρομος.

Η αστυνομία άδειασε τον καταυλισμό από τους πρόσφυγες, αφού πρώτα οι γείτονες είχαν σπάσει μερικά χέρια εξ αυτών, κατά τις εντάσεις την περίοδο της μαζικής διέλευσης. Τους φόρτωσαν σε ΚΤΕΛ, τους πήραν από 25 ευρώ και τους είπαν ότι θα τους γυρίσουν πίσω στην Αθήνα. Αυτό βέβαια, δεν συνέβαινε ποτέ καθώς το λεωφορείο τους παρατούσε σε διάφορα βενζινάδικα που υπάρχουν στα 510 χιλιόμετρα της απόστασης που έπρεπε να καλύψουν.

Όχι ότι η κουλτούρα του Διαδρόμου είναι καλύτερη, βέβαια. Περάσαμε με το αυτοκίνητο πάνω από τις γραμμές του τρένου και το αφήσαμε δίπλα σε κάποια βαν των ΓχΣ. Κατεβήκαμε και αμέσως το κρύο τρύπησε κάθε ίνα ρουχισμού που φορούσαμε. Πως επιβίωναν οι άνθρωποι εξασθενημένοι από τα ταξίδια και τις κακουχίες εδώ πάνω; Η δύναμη της θέλησης μάλλον. Οι ΓχΣ μας καλωσόρισαν αλλά ήταν μόνοι τους σε όλη την δομή. Σχεδόν, δηλαδή. Λίγο πιο εκεί ήταν το λυόμενο της Frontex και της Αστυνομίας.

Πριν μας δείξουν οτιδήποτε, επιμείναμε να περπατήσουμε τον Διάδρομο. Από τα πιο βαριά βήματα που θα κάνει κανείς στην ζωή του. Όχι λόγω κρύου. Αλλά λόγω της θλίψης. Δίπλα στον Διάδρομο είναι στημένες στη σειρά τέντες των ΜΚΟ που προσφέρουν συσσίτια, ιατροφαρμακευτική βοήθεια, ρουχισμό, και άλλα. Κάπου στην μέση της διαδρομής, μεταξύ γραμμών τρένου, ελεύθερου χώρου, και τεντών, είναι τοποθετημένα τρια παγκάκια γύρω από μια αυτοσχέδια σόμπα. Δυο μετανάστες κάθονται εκεί προσπαθώντας να ζεσταθούν κόντρα στον αέρα που κάνει τον ένα βαθμό Κελσίου να τον αισθάνεται κανείς υπό του μηδενός. Εμείς, χωρίς την δικιά τους εξάντληση, την δικιά τους υποσιτισμένη κατάσταση, και τρέμουμε από το κρύο.

«Αυτοί πως κατάφεραν να μείνουν εδώ και να μην τους στείλουν πίσω;» ρωτάμε τον Andres Moret, επικεφαλής της ομάδας των Γιατρών χωρίς Σύνορα εκεί. «Οι αρχές ελέγχουν την ροή των μεταναστών. Τους στέλνουν λίγους-λίγους. Κάποιοι ξεμένουν πίσω», μας απαντά, ενώ πλέον έχουμε φτάσει στο τέλος. «Λίγα βήματα ακόμη και θα έχω περάσει παράνομα τα σύνορα», σκέφτομαι αναλογιζόμενος την υπομονή που μπορεί να δείχνουν αυτοί οι άνθρωποι μέσα στην κάψα της εγκατάστασης σε έναν ήρεμο τόπο βρισκόμενοι τα ίδια βήματα μακριά.

Γυρνάμε προς τα πίσω τον Διάδρομο για να δούμε και την υπόλοιπη δομή. Εκείνη την ώρα ένα αγροτικό όχημα της αστυνομίας εισέρχεται σε αυτόν. Με αργή ταχύτητα. Σταματάει μπροστά μας και ένας αστυνομικός κατεβαίνει. Μας προσπερνάει και μπαίνει σε μια από τις τέντες. Βγαίνει σχεδόν αμέσως κρατώντας μια συσκευασμένη δωδεκάδα μπουκάλια νερό. Την πετάει μέσα στο αυτοκίνητο, που ξεκινάει να φεύγει με την όπισθεν. Το ίδιο αργά. «Προσέξτε το αυτοκίνητο», λέει ο Andres με ένα ύφος σαν να έχει συνηθίσει αυτό το εισπρακτικό δρομολόγιο.

«Τι κάνουν;» τον ρωτάω. «Παίρνουν αυτά που έχουμε για τους μετανάστες. Αλλά αυτό δεν είναι τίποτα», απαντά. «Δεν είναι το κόστος. Στην τελική, πρόκειται για δώδεκα μπουκάλια νερό. Είναι η νοοτροπία», ανταπαντώ ενοχλημένος από το καουμποϊλίκι αλλά βιάστηκα πολύ. «Ένας βενζινάς στο Παλαιόκαστρο, όπου ήταν εγκατεστημένοι εκατοντάδες μετανάστες, αφού τους σταματούσαν εκεί και δεν τους άφηναν να έρθουν εδώ, μας απαγόρευσε να διανέμουμε δωρεάν τρόφιμα στους ανθρώπους. Μας είπε ότι δεν είναι δυνατόν γιατί και ο ίδιος πουλάει φαγητό. Αναγκαζόμαστε πλέον να αγοράζουμε σάντουιτς από τον βενζινά για να τα μοιράζουμε», προσθέτει ο Andres αφήνοντάς μας όλους άφωνους.

Περπατώντας προς το κέντρο του καταυλισμού ακολουθούμε σιωπηλοί τον Γάλλο γιατρό, που εξηγεί ότι οι άνθρωποι αυτοί που έχουν φύγει από τις βόμβες, τον κίνδυνο των διακινητών, την αχόρταγη θάλασσα, αψηφούν τις ψυχρότατες θερμοκρασίες του βορρά είναι απαραίτητο να απολαμβάνουν την περίθαλψη που οι ίδιοι και άλλες οργανώσεις, όπως οι Γιατροί του Κόσμου, η Praksis και άλλοι εθελοντές είναι επί τόπου για να προσφέρουν.

Ύστερα μας δείχνει τι έχει στηθεί εκεί που προηγουμένως ήταν τίποτα: Τεράστια καταλύμματα καλυμμένα με θερμομονωτικά πανιά, θερμαινόμενα, με ρεύμα, κουβέρτες και ρούχα πλυμμένα και στοιβαγμένα έτοιμα να μοιραστούν, διαδρόμους σισσυτίου, ιατρείο-κλινική, νιπτήρες, κλειστά ντους και τουαλέτες ευρωπαϊκού τύπου.

IMG_1475
IMG_1478
DSCN1386
thumb_IMG_3312_1024
IMG_1472
IMG_1501
IMG_1484
IMG_1485
IMG_1490
IMG_1491
IMG_1474
DSCN1394
DSCN1404

«Ποιος τα έστησε όλα αυτά;» «Εμείς! Μέχρι και τον κρουνό για κίνδυνο πυρκαγιάς εμείς τον τοποθετήσαμε».

IMG_1504«Το κράτος δεν συνέβαλε πουθενά;» «Όχι. Απλά μας είπαν ότι μπορούμε να το κάνουμε. Μέχρι και το ρεύμα για τα γραφεία της Frontex και των αρχών εμείς τα πληρώνουμε».

thumb_IMG_3371_1024«Τότε, λοιπόν, γιατί δεν τον λειτουργούν;» «Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα κάνουμε διαρκώς προσπάθειες και ζητάμε να ανοίξει πάλι η δομή. Δεν τους κοστίζει κάτι. Μπορούν να συνεχίζουν να διαχειρίζονται την ροή των μεταναστών εάν θέλουν, να έρχονται να κάνουν τους ελέγχους τους επίσης. Αυτά είναι οι δικές τους προτεραιότητες. Η δική μας είναι η παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας. Και δεν δεχόμαστε να βρίσκονται οι μετανάστες σε ένα βενζινάδικο ακάλυπτοι στους -7 βαθμούς Κελσίου. Ειδικά όταν υπάρχει αυτή η εγκατάσταση εδώ, είναι απαράδεκτο και κρίμα να μην αξιοποιείται».

«Και τι σας απαντούν;» «Δεν απαντούν τίποτα επί της ουσίας». «Είναι παράλογο». «Ασφαλώς. Και μάλιστα από την ώρα που έκλεισε ο καταυλισμός αφενός τίθεται σε κίνδυνο εκ νέου η ζωή και η υγεία των ανθρώπων αυτών, αφετέρου έχουμε μάθει ότι ενεργοποιήθηκαν ξανά τα περάσματα των διακινητών».

Είπαμε στον Andres ότι θέλουμε να πάμε στο βενζινάδικο. Όσο τον περιμέναμε να διευθετήσει κάποιες λεπτομέρειες με τους συνεργάτες του καθίσαμε μέσα σε ένα από τα καταλύμματα γιατί οι συνθήκες έξω ήταν πλέον δυσβάσταχτες. Μέσα στην ζέστη, υπήρχαν γύρω στους δέκα μετανάστες διαφόρων ηλικιών. Κάποιοι κοιμόντουσαν, κάποιοι έπαιζαν ποδόσφαιρο με μια σκισμένη παλιά μπάλα. Ένας μιλούσε στο τηλέφωνο με δικά του πρόσωπα, ενώ δυο άλλοι έκαναν βόλτα πάνω-κάτω κοιτάζοντας έξω από την χαραμάδα που δημιουργούσαν οι πάνινες πόρτες στην κάθε πλευρά ατενίζοντας τι έχει πέρα από τον φράχτη.

IMG_1497
thumb_IMG_3339_1024
IMG_1495

Φτάνοντας στο βενζινάδικο, αν και 15 χιλιόμετρα νοτιότερα, το κρύο δεν έχει αλλάξει. Οι πρόχειρες δομές που έχουν στήσει οι ΓχΣ εδώ είναι άδειες γιατί οι ροές λόγω της κακοκαιρίας έχουν σταματήσει. Όμως είναι σαφώς πιο πρόχειρες. Μπαίνουμε μέσα σε μια σκηνή, προκειμένου να μιλήσουμε πιο ήρεμα.

IMG_1507Ο Andres λέει ότι μπορεί μάλιστα να χρειαστεί να ξεστήσουν τις τέντες γιατί αυτές δεν έχουν την αντιανεμική στήριξη σαν τις άλλες στην Ειδομένη. «Επειδή έχουμε βάλει ξυλόσομπες μέσα, φοβόμαστε πως εάν πέσουν από τον αέρα θα σκοτωθούν άνθρωποι – κάτι που ούτως ή άλλως είναι ευχής έργον που δεν έχει γίνει μέχρι στιγμής γενικά». Έξω από τις τέντες, πάνω στο χορτάρι, υπάρχουν κάποια σημάδια καμμένης γης. Εκεί μέσα σε σιδερένια βαρέλια κάηκαν 70 τόνοι κομμένου ξύλου προκειμένου να ζεσταθούν οι εκατοντάδες άνθρωποι που αποβίβαζαν τα λεωφορεία ενώ είχαν πληρωθεί για να οδηγήσουν πίσω στην Αθήνα. Εδώ η ιατρική βοήθεια που μπορεί να δοθεί είναι περιορισμένη.

thumb_IMG_3420_1024«Εάν δεν σας αφήσουν να ανοίξετε ξανά τον καταυλισμό επάνω, θα αναγκαστείτε να φτιάξετε καινούριο εδώ;» ρωτάμε. «Εμείς έχουμε φτιάξει μια δομή που μπορεί να προσφέρει ικανοποιητική βοήθεια σε 1200 ανθρώπους στην Ειδομένη. Δεν θα κάνουμε άλλη εδώ! Είναι παράλογο», απαντά φανερά εκνευρισμένος με την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί. «Στο τέλος θα αναγκαστούμε να πάψουμε να είμαστε τόσο διαλλακτικοί», προσθέτει.

Λίγο πριν φύγουμε, μαθαίνουμε ότι ο Andres έχει βρεθεί με τους ΓχΣ σε χώρες της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής, εκτός από την Ελλάδα. Τον ρωτάμε που ήταν χειρότερα. «Έχω πάει στο Νότιο Σουδάν. Την χώρα που ιδρύθηκε πιο πρόσφατα από όλες στον κόσμο. Ε, στην Ελλάδα είναι χειρότερα. Και αυτό γιατί η Ελλάδα είναι στην Ευρώπη».

Κατεβαίνοντας προς την Θεσσαλονίκη, μέσα στο σκοτάδι του αυτοκινητοδρόμου ίσα που διακρίνω μερικές φιγούρες να κατεβαίνουν την ίδια διαδρομή ποδαράτο περπατώντας όσο περισσότερο στην άκρη μπορούν. Οι προβολείς του αυτοκινήτου φωτίζουν κάποια μέτρα μπροστά μου ένα νεκρό σκυλί στην μέση της ασφάλτου.

ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΣ

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

TIRI3

ΤΕΤ Α ΤΕΤ ΜΕ ΤΗΝ ΣΟΦΙΑ ΚΟΝΤΟΘΑΝΑΣΗ

Η Σοφία Κοντοθανάση είναι δημοσιογράφος στο Astra Tv.   Ποια είναι η πιο ευτυχισμένη παιδική σας ανάμνηση; Οι ανέμελες στιγμές που παίζαμε στο χωριό (Βλαχογιάννι) ...