ΟΤΙ ΛΑΜΠΕΙ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΧΡΥΣΟΣ, ΕΙΝΑΙ ΟΜΩΣ ΙΕΡΙΣΣΟΣ

ΜΗΝΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ | 20/1/2016

Ένας λαός μάχεται για τα ιδανικά και το δίκαιό του, κόντρα σε κάποιον θεό που έχει με το μέρος του μερικούς ηγεμόνες και μια χούφτα στρατιώτες. Θα μπορούσα να αναφέρομαι σε κάποια αρχαία ελληνική τραγωδία, όμως όχι. Αναφέρομαι σε μία σύγχρονη. Αυτή των κατοίκων της Ιερισσού και των γύρω περιοχών.

Στη Χαλκιδική, οι τοπικές κοινωνίες έχουν διχαστεί επάνω από τις πληγές της γης. Τα μεταλλεία έχουν διχάσει τον κόσμο. Έχουν ξυπνήσει μνήμες εμφυλίου. Όμως εδώ στην Ιερισσό διώκεται σχεδόν ένα ολόκληρο χωριό, και ταυτόχρονα συγκρούεται με κάποια από τα γειτονικά του, με το επίδικο να βρίσκεται σε μερικούς τόνους πολύτιμων μετάλλων.

«Σήμερα υπάρχουνε παππούδες που μετά τα γεγονότα του ’13, ακόμα δεν βγαίνουν από τα σπίτια τους», περιγράφει εκείνες τις ημέρες ο Στέλιος, ντόπιος από την Ιερισσό. «Βλέπαμε παλιότερα στις πορείες, τα επεισόδια, τις επιθέσεις τις αστυνομίας, τα χημικά από την τηλεόραση, και νομίζαμε είναι μακριά μας». Το αποτύπωμα που έχει αφήσει η καταστολή των προηγούμενων ετών στους κατοίκους βρίσκεται παντού στο χωριό, στο θυμικό των κατοίκων, παρόλο που ποτέ δεν κατάφερε να κάμψει τον αγώνα τους.

«Υπάρχει άνθρωπος που διώχθηκε για παρουσία σε επεισόδια, για ημέρα κατά την οποία υπηρετούσε στον στρατό και ήταν αδύνατον να είναι εδώ» εξηγεί ο Γιώργος, ντόπιος κι αυτός, ενώ άλλος μας εξομολογείται πως κάτοικοι γειτονικού χωριού ζήτησαν από ψαρά να μην ξαναπάει να πουλήσει στο χωριό τους.

Γενικά, οι εντάσεις μεταξύ των διαφωνούντων και των υποστηρικτών της εξόρυξης είναι πλέον πολύ έντονες και επεισόδια απειλούνται συχνά. Εκτός από τον ψαρά, η ειδησιογραφία άλλωστε έχει καταγράψει ακόμη διάφορα περιστατικά όπως επιθέσεις σε έναν ιερέα στη Στρατονίκη, έναν κάτοικο Μ. Παναγιάς, ενώ ακόμη μια πωλήτρια λαϊκής με την τύχη του ψαρά, και πάλι στο Παλαιοχώρι.

«Φταίει ο Πάχτας. Αυτός έφερε τον εμφύλιο» συμφωνούν αρκετοί στο καφενείο του χωριού, «είμαστε τυχεροί που δεν έχουμε θρηνήσει θύματα». Όντως, ο πρώην δήμαρχος Αριστοτέλη ήταν που προεκλογικά το 2014 πολιτεύτηκε προβλέποντας πως «Αν επικρατήσουν στις εκλογές οι πολέμιοι της εξόρυξης χρυσού, την επόμενη μέρα θα έρθουν όλοι οι αναρχικοί, η ΑΝΤΑΡΣΥΑ, ο ΣΥΡΙΖΑ και ίσως οι εργαζόμενοι να κάψουν κανένα χωριό και να έχουμε ανθρώπινα θύματα».

Πόσα καράτια ζυγίζει η υγεία;

Σύμφωνα με την Απογραφή του 2011, ο πληθυσμός του Δήμου Αριστοτέλη αριθμεί 18.294 ανθρώπους. Από αυτούς, οι 3.500 χιλιάδες κατοικούν στην Ιερισσό, περίπου 2.600 στην Μεγάλη Παναγία, στην Αρναία 2.300 και στο Παλαιοχώρι 1.500. Οι υπόλοιποι βρίσκονται σε αρκετά μικρά χωριά δεκάδων ή εκατοντάδων κατοίκων, και σε μερικά που φτάνουν τους χίλιους.

Ο αριθμός των εργαζομένων στα μεταλλεία έχει αποτελέσει αντικείμενο μεγάλης διαμάχης, ξεκινώντας από τους 1.000 και φτάνοντας, δια στόματος πρωθυπουργού μέχρι και τους 5.000.

«Δεν πιστεύαμε στα αυτιά μας όταν ακούσαμε αυτό το νούμερο. Παίρναμε τηλέφωνο ο ένας τον άλλον να ανοίξει την τηλεόραση», περιγράφει ο Στέλιος. «Σε ένα χωριό, υπάρχει και ο μπακάλης, και ο κρεοπώλης, και μία σειρά επαγγελμάτων που ευνοείται άμεσα, ίσως γι” αυτό τους ανέφερε τόσους», προσπαθεί με καλή πίστη να εξηγήσει εκείνη την αναφορά του Αλέξη Τσίπρα.

«Εμείς δεν θέλουμε να χάσουν τις δουλειές τους» σχολιάζει άλλος ντόπιος, «δεν λέμε να φύγουν όλα τα μεταλλεία από την περιοχή, ας πούμε το Στρατώνι το βρήκαμε, έχει πολλές δεκαετίες, τι να κάνουμε; Αλλά οι Σκουριές βρίσκονται επάνω στον υδροφόρο μας ορίζοντα, από εκεί κατεβαίνουν τα νερά μας. Πως θα ζήσουμε με αρσενικό και κυάνιο» αναρωτιέται. «Χώρια που σε λίγο καιρό, μόνο στην Ολυμπιάδα θα βάζουν τόνους εκρηκτικά, φαντάσου τι σκόνη θα σηκώνει στον αέρα αυτή η εξόρυξη».

«Είναι παραπλανημένοι» απαντάει ο Γιώργος, «υπάρχουν πολλοί από αυτούς που υποστηρίζουν την εξόρυξη και λένε, πρώτα η δουλειά και μετά η υγεία. Ναι, αλλά στο νεκροταφείο του χωριού τους δεν υπάρχει πεθαμένος που να έφυγε επάνω από 60 χρονών» συνεχίζει αναφερόμενος σε κάποιο γειτονικό χωριό.

Εξάλλου, όπως εξήγησε ο καθηγητής Δασολογίας & Φυσικών Πόρων του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Θεοχάρης Ζάγκας, κατά την εκδήλωση της 17ης Ιανουαρίου στο Πολιτιστικό Κέντρο Ιερισσού, μερικά από τα δάση που απαντώνται στην περιοχή είναι δάση αναφοράς για τον Ελλαδικό χώρο, τεράστιας οικολογικής αξίας και ιδιαίτερης επιστημονικής σημασίας. Όπως γίνεται κατανοητό, αλλά καταμαρτυρούν και οι μελέτες, τέτοιου είδους επενδύσεις είναι, ακριβώς, αυτές που σκοτώνουν την αειφόρο ανάπτυξη.

Τι έχει (ή δεν έχει) ήδη προσφέρει η εταιρεία

Κατά το Επενδυτικό Σχέδιο και τη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων της Ελληνικός Χρυσός (όπως αυτή έχει εγκριθεί με την ΚΥΑ 201745/2011), στην πλήρη ανάπτυξη όλων των δραστηριοτήτων που προβλέπονται, οι εργαζόμενοι θα φτάσουν τους 1.300 συνολικά. Και όταν λέμε πλήρη ανάπτυξη όλων των δραστηριοτήτων, εννοούμε Σκουριές, Ολυμπιάδα, Μαύρες Πέτρες, μεταλλουργία, λιμάνι στο Στρατώνι, κλπ.. Αργότερα συμπλήρωσε πως στον αριθμό δεν υπολογίζονται διοικητικοί υπάλληλοι.

Στις τεχνικές υποχρεώσεις της, η εταιρεία δεν κατέχει οικοδομική άδεια για το εργοστάσιο εμπλουτισμού στις Σκουριές, ούτε για την μεταλλουργική μέθοδο «ακραίας τήξης», που όπως υποστήριζε θα χρησιμοποιούσε. Η συγκεκριμένη μάλιστα, σύμφωνα με το Παρατηρητήριο Μεταλλευτικής Δραστηριότητας, δεν χρησιμοποιείται σε καμία χώρα στον κόσμο. Ακόμη, της λείπει η τεχνική μελέτη για την κατασκευή φραγμάτων τοξικών αποβλήτων.

Όπως κάθε πολυεθνική που σέβεται τον εαυτό της, η ElDorado Gold έχει φροντίσει να συνάψει φορολογικές συμφωνίες με την Ολλανδία, με την χώρα μας να χάνει τα τελευταία δύο χρόνια φόρους ύψους 1,7 εκατ. ευρώ.

Δια στόματος υπουργού Περιβάλλοντος, Πάνου Σκουρλέτη, η θυγατρική εταιρεία της, Ελληνικός Χρυσός, «δεν έχει καταβάλει μέχρι σήμερα ούτε ένα ευρώ σε φόρους στο ελληνικό Δημόσιο. Παράλληλα, ενώ εμφανίζεται ζημιογόνα, εξάγει και μεταλλεύματα στην Κίνα, εγείροντας υποψίες για τριγωνικές συναλλαγές».

Η θυγατρική της χρωστάει επίσης περί τα 1,7 εκατ. ευρώ που της καταλόγισε το υπουργείο Περιβάλλοντος, μετά την τρομακτική μόλυνση που περιέγραφαν οι εκθέσεις της Επιθεώρησης Περιβάλλοντος σημειώνοντας 21 παραβάσεις, ενώ οφείλει να καταβάλλει κάτι περισσότερο από 15 εκατ. ευρώ στο κράτος, μετά από καταδικαστική απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου.

Έτσι, διαβάζοντας μόνο μερικές γραμμές από τα πεπραγμένα της διακρίνει κανείς καθαρά ποιο είναι το προφίλ της μεγαλύτερης επένδυσης στη χώρα.

Ομολογία ενοχής

«Άλλωστε, στην συνέντευξη τύπου που παραχώρησε την ημέρα που ανακοίνωσε την αναστολή των εργασιών στις Σκουριές, δεν ανέφερε λέξη για την μεταλλευτική δραστηριότητα» υπογράμμισε στην εκδήλωση του περασμένου Σαββάτου ο Σαράντης Δημητριάδης. «Αυτό που συμβαίνει σήμερα είναι απόδειξη για τι μεθόδους ακολουθεί αυτή η εταιρεία και των ψεμάτων που λέει. Μόλις την έφεραν προ των ευθυνών της, τα βρόντηξε να φύγει» συζητούν κάποιοι κάτοικοι σε ένα πηγαδάκι.

Το γεγονός πως σήμερα η εταιρεία δυσκολεύεται να εξασφαλίσει τις άδειες επειδή δεν τηρεί πλήρως τους περιβαλλοντικούς νόμους και ως αποτέλεσμα αποχωρεί, δικαιώνει ακόμη περισσότερο όσους αντιτίθενται στην εξόρυξη.

«Η ζημιά που κάνει κοστίζει πολύ περισσότερο από τα κέρδη της» λέει ο καθηγητής κ. Ζάγκας. Η εταιρεία σήμερα αποχωρεί και αφήνει πίσω της… συντρίμια, αντί να ευθυγραμμιστεί με την νομοθεσία και να αναλάβει τις ευθύνες για την μόλυνση του περιβάλλοντος.

Ουσιαστικά, το όλο σήριαλ της ElDorado με το ελληνικό κράτος στέλνει ένα διπλό μήνυμα σε ολόκληρη τη χώρα.

Από τη μία πλευρά, αποσαφηνίζει την άποψη για τις «επενδύσεις» και τους «νόμους» που έχει η «μεγαλύτερη επένδυση της χώρας», μία επένδυση-πρότυπο και με την στήριξη σχεδόν σύσσωμης της αντιπολίτευσης. Η τραγωδία λοιπόν έγκειται στο γεγονός πως σενάρια σαν αυτά θα συναντάμε όλο και πιο συχνά ανά την ελληνική επικράτεια το επόμενο διάστημα. Η ιστορία ξεκινάει από την Χαλκιδική και τον χρυσό της και φτάνει μέχρι την Κρήτη και τον δικό της μαύρο χρυσό.

«Η πιο μεγάλη επένδυση φεύγει από την Ελλάδα λένε οι τηλεοράσεις», που «ξεχνούν ακόμα και σήμερα να πούνε όλη την αλήθεια» διαμαρτύρονται πολλοί κάτοικοι της περιοχής, που βλέπουν τα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης να αποκρύπτουν συστηματικά την αλήθεια σχετικά με την υπόθεση εδώ και χρόνια, επιβεβαιώνοντας τα συμφέροντα που εκπροσωπεί η «αντικειμενική ενημέρωση».

Ο Κάκαβος δεν είναι τσιφλίκι κανενός

Από την άλλη πλευρά, οι Σκουριές δείχνουν τι μπορεί να συμβεί εάν η αντίσταση είναι μαζική και ο στόχος συγκεκριμένος.

Ένα χρόνο μετά την εκλογή ΣΥΡΙΖΑ, η επένδυση βρίσκεται ακόμη στη θέση της. Όμως σήμερα παρατηρείται πως οι κρατικοί μηχανισμοί αναγκάστηκαν να δεχτούν τις αιτιάσεις όσων διαμαρτύρονται εδώ και χρόνια. Σε αντίθεση με τα όσα κατά τα προηγούμενα χρόνια οι ελεγκτικοί μηχανισμοί δεν έκαναν, προς το παρόν τουλάχιστον, οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις και η ζημιά που υφίσταται το περιβάλλον καταφέρνουν να απογυμνώνουν την εταιρεία.

«Ας τολμήσει ο πρωθυπουργός να τους ελέγξει. Έχουμε να κάνουμε με παραχώρηση, όχι με αγορά με ότι αυτό συνεπάγεται. Πάρτε το απόφαση. Είστε μεταλλευτική ζώνη» προκάλεσε μερικές εκατοντάδες κατοίκους κατά την διάρκεια της ομιλίας του ο καθηγητής κ. Ζάγκας.

Σε «ενός λεπτού σιγή για τον Κάκαβο» κάλεσε ο Σαράντης Δημητριάδης.
Κι όμως, αμέσως μετά το πέρας της εκδήλωσης μία γυναίκα από τους κατοίκους της Ιερισσού απευθύνθηκε στους συντοπίτες της «πρέπει να αρχίσουμε τώρα, να πολεμήσουμε ακόμα, δεν υπάρχει άλλη λύση».

Πέφτω και σηκώνομαι. Σκοντάφτω και πέφτω πάλι.

Η θέλησή τους, όπως και ο αγώνας τους, αντέχουν μέχρι σήμερα που βλέπουν την εταιρεία να παίζει τα τελευταία (;) της χαρτιά, εκβιάζοντας λαό και κυβέρνηση.

«Να κάψουμε τους καναπέδες» κάλεσε μια γυναικεία φωνή από το μεγάφωνο στην συγκέντρωση της περασμένης Κυριακής, λίγο πριν ξεχυθούν μερικές χιλιάδες συγκεντρωμένοι έξω από το Πνευματικό Κέντρο Ιερισσού σε μια αυθόρμητη πορεία στους γύρω δρόμους του χωριού.

Μια πορεία που σε αντίθεση με τα τετριμμένα των προηγούμενων χρόνων, δεν είχε απέναντί της τα ΜΑΤ και την καταστολή. Έτσι μπόρεσαν να κατέβουν στον δρόμο και τα παιδιά μαζί με τις μαμάδες και τους μπαμπάδες τους. Χωρίς φόβο, αλλά με πολύ πάθος.

Αναπνέοντας τον αέρα των κατοίκων στην Ιερισσό, αυτή την ατμόσφαιρα θα την καταλάβεις ακόμα και εάν δεν γνωρίζεις τους στίχους του Λιάκου Παπανικολού. Ένας ολόκληρος λαός πάλεψε, ήλπισε, πίστεψε πως νίκησε, απογοητεύτηκε.

Σήμερα όμως είναι ξανά στο πόδι. Έτοιμος για αγώνα. «Κρατάμε δαχτυλήθρα» λένε, ούτε καν μικρό καλάθι.

Όμως το πρωί της Κυριακής τραγουδούσαν «είμαστε πολλοί, είμαστε δυνατοί, είμαστε αποφασισμένοι», και το τραγούδι τους έφτασε μέχρι το βουνό, που θα ζωντανέψει ξανά στις 29 και 31 του Γενάρη.

Όταν το κίνημα κατά της εξόρυξης θα το ανέβει ξανά, διαδηλώνοντας την αγάπη του για τη φύση, την υγεία και την ποιότητα ζωής που αυτή προσφέρει, καθώς και την ανάγκη συμβίωσης και σεβασμού του περιβάλλοντος από τις τοπικές κοινωνίες.