ΟΙ ΛΑΡΙΣΑΙΟΙ ΜΕΤΡΟΥΝ Τ’ ΑΣΤΡΑ

IMG_3973

Υπάρχει άραγε ζωή εκτός του δικού μας πλανητικού συστήματος; «Κάτοικοι» ενός απέραντου κι ανεξερεύνητου σύμπαντος ερχόμαστε συχνά αντιμέτωποι με το συγκεκριμένο ερώτημα. Μάλιστα, δύσκολα θα μπορούσε να αποκλείσει κανείς το ενδεχόμενο. Αναλογιζόμενοι το γεγονός πως ένας Ρώσος δισεκατομμυριούχος, ο  Yuri Milner, ο κορυφαίος Βρετανός κοσμολόγος και θεωρητικός φυσικός, Stephen Hawking και ο ιδρυτής του Facebook, Mark Zuckerberg ξεκινούν μία ιδιαίτερα φιλόδοξη και πολυδάπανη προσπάθεια με στόχο να αναζητήσουν τους εξωπλανητικούς «αδελφούς» μας και να  θέσουν τα θεμέλια ενός διαστρικού ταξιδιού, οι πιθανότητες για την ύπαρξη εξωγήινων πληθυσμών, μπορούμε να ισχυριστούμε, είναι διόλου αμελητέες. Σε αυτό συνηγορεί και η απρόσμενη παραδοχή της Αγίας Έδρας ότι μπορεί να υπάρχει νοήμων ζωή και σε άλλους πλανήτες διά στόματος του πατέρα Χοσέ Φούνες, διευθυντή του Αστεροσκοπείου του Βατικανού στη Ρώμη.

«Τα τελευταία 20 χρόνια έχουμε αρχίσει να ανακαλύπτουμε πλανήτες που περιφέρονται σε αστέρια διαφορετικά από τον Ήλιο, τους κοινώς λεγόμενους  εξωηλιακούς πλανήτες. Τη δεκαετία 1995 – 2006 είχαν εντοπιστεί περίπου 180 με 200 τέτοιοι πλανήτες, ενώ από το 2006 έως το 2016 έχουν έχουν ανακαλυφθεί  περισσότεροι από 2000. Τηρουμένων των αναλογιών, ενώ μέχρι πριν 20 με 25 χρόνια οι εξωηλιακοί πλανήτες δεν ήταν κάτι συνηθισμένο, τώρα αρχίζουμε να συνειδητοποιούμε ότι μάλλον δεν αποτελούν και τόσο την εξαίρεση. Το γεγονός αυτό μας βάζει σε σκέψεις. Αναρωτιόμαστε αν κάποιοι από αυτούς έχουν και τα χαρακτηριστικά της Γης», εξομολογείται στο tirei.gr o Γιάννης Χουινάβας, φυσικός με κατεύθυνση την αστρονομία και υπεύθυνος στο Δημοτικό Αστεροσκοπείο Λάρισας «Αριστεύς». «Η Γη έχει το ιδιαίτερο προνόμιο -και γι΄αυτό ίσως φιλοξενεί τη ζωή- ότι η απόστασή της από το άστρο γύρω από το οποίο περιφέρεται είναι τέτοια σε σχέση με το μέγεθος που έχει το αστέρι αυτό, ώστε οι θερμοκρασίες που επικρατούν πάνω στον πλανήτη μας να βοηθούν στη δημιουργία και τη συντήρηση στη συνέχεια της της ζωής, τουλάχιστον με τη μορφή που εμείς την ξέρουμε» μας εξηγεί. Σύμφωνα μάλιστα με όσα τονίζει ο κ. Χουινάβας, μέχρι σήμερα από τους 2000 περίπου εξωηλιακούς πλανήτες που έχουμε ανακαλύψει είναι πολύ λίγοι -μετριούνται στα δάχτυλα του ενός χεριού, όσοι έχουν ανάλογο μέγεθος με τη Γη. Με την τεχνολογία όμως που είναι σήμερα διαθέσιμη, δεν υπάρχει ακόμη η δυνατότητα να ανιχνευθεί τι είδους συνθήκες επικρατούν σε αυτούς τους πλανήτες. «Σε μερικά χρόνια, αφού ξεπεραστούν οι τεχνικές δυσκολίες, πιθανόν να μπορέσουμε να ανακαλύψουμε αν τους περιβάλλει κάποια ατμόσφαιρα και τι είδους ατμόσφαιρα τους περιβάλλει».

IMG_3961

Στον «Αριστέα» μελετάμε τον ουρανό

Τα τεχνικά μέσα δεν μας επιτρέπουν -προς το παρόν τουλάχιστον- να απαντήσουμε με βεβαιότητα στο ερώτημα που βασανίζει ουκ ολίγους για την ύπαρξη ή μη ζωής εκτός Γης, μπορούμε να εξερευνήσουμε το διάστημα  και να χαθούμε στη μαγεία του παρτηρώντας το ηλιακό μας σύστημα. Το Δημοτικό Αστεροσκοπείο Λάρισας «Αριστεύς», παρέχει αυτή τη δυνατότητα σε όσους το επισκεφτούν. Μέχρι και σήμερα αποτελεί το μοναδικό δημοτικό αστεροσκοπείο της χώρας.

Η απαρχή της ίδρυσής του ξεκίνησε από τα πρώτα ηρωικά χρόνια της διαστημικής εποχής. Ξεκίνησε τη λειτουργία του το 1958 με πρωτοβουλία του οραματιστή επιστήμονα Νικόλαου Στωικίδη ως επίγειος σταθμός παρατήρησης τεχνητών δορυφόρων, σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα όμως εξελίχθηκε σε ένα επιστημονικό ίδρυμα με αντικείμενο την παρατήρηση των ουράνιων σωμάτων και την αποκρυπτογράφηση των μυστικών του σύμπαντος. Ο σταθμός αυτός ήταν ο δεύτερος στον ελλαδικό χώρο, μετά από αυτόν του Αστεροσκοπείου Αθηνών, είχε το διεθνή κωδικό 612 και πραγματοποίησε πάνω από 250 παρατηρήσεις για δεκάδες τεχνητούς δορυφόρους.

Μερικά χρόνια αργότερα, το 1972, με πρωτοβουλία του κ. Νικολάου Στωικίδη, ιδρύεται το Αστεροσκοπείο Λάρισας ως φυσική συνέχεια του Δορυφορικού Σταθμού. Στη δημιουργία του συνέβαλαν πολλοί επιφανείς Λαρισαίοι, φορείς της πόλης, καθώς και ο Δήμος Λαρισαίων, αλλά και η τότε κοινότητα Γιάννουλης, η οποία παραχώρησε δωρεάν το οικόπεδο. Το Αστεροσκοπείο Λάρισας διεύρυνε τους σκοπούς και στόχους του, επεκτείνοντας τα ερευνητικά του προγράμματα μέσα από νέους τομείς αστρονομικής δράσης και 16 χρόνια αργότερα, το 1988 αποφασίζεται η παραχώρησή του στο Δήμο Λαρισαίων.

Το Αστεροσκοπείο συστήθηκε ως ξεχωριστό Ν.Π.Δ.Δ , διοικούνταν από 11-μελές Διοικητικό Συμβούλιο και οι πόροι του προερχόταν εξ ολοκλήρου από τον τακτικό προϋπολογισμό του Δήμου Λαρισαίων. Το Μάιο του 2011 στο πλαίσιο του προγράμματος «Καλλικράτης», δημιουργήθηκε ο Δημοτικός Οργανισμός Πολιτισμού Αθλητισμού & Επιστημών Λάρισας (Δ.Ο.Π.Α.Ε.Λ) του Δήμου Λαρισαίων και το Δημοτικό Αστεροσκοπείο Λάρισας ενσωματώθηκε εκεί.  Από το Φεβρουάριο του 2014 όμως, μετά την κατάργηση του  Δ.Ο.Π.Α.Ε.Λ ως αυτοτελές νομικό πρόσωπο, το Δημοτικό Αστεροσκοπείο Λάρισας υπάγεται στο Τμήμα Πολιτισμού – Επιστημών της Διεύθυνσης Αθλητισμού Πολιτισμού και Κοινωνικής Πολιτικής.

IMG_3958

Επιστημονικά προγράμματα

Στο Δημοτικό Αστεροσκοπείο Λάρισας πραγματοποιούνται παρατηρήσεις ενεργών περιοχών της χρωμόσφαιρας του Ήλιου, όπου μπορεί να εκδηλωθεί έκλαμψη. Σκοπός του προγράμματος είναι οι παρατηρήσεις να συμβάλλουν στην κατανόηση του μηχανισμού δημιουργίας των ηλιακών εκλάμψεων και των φυσικών αιτίων που τις προκαλούν. «Ασχολούμαστε με την παρατήρηση του Ήλιου και, ιδιαίτερα στο κομμάτι των εργασιών που με αφορά, με αυτό που ονομάζουμε καταγραφή της ηλιακής δραστηριότητας. Όταν παρατηρούμε δηλαδή τον Ήλιο με το τηλεσκόπιο, βλέπουμε πάνω στη φωτόσφαιρά του, την επιφάνεια του άστρου από όπου μας έρχεται το φως και η θερμότητα, κάποια μαύρα στίγματα που εμείς ονομάζουμε ηλιακές κηλίδες. Αυτές οι κηλίδες δεν είναι κάποιοι μόνιμοι σχηματισμοί, αλλά γεννιούνται, εξελίσσονται και χάνονται. Υπάρχουν κάποιες περίοδοι που εμφανίζονται πολλές και μεγάλες και λέμε ότι έχουμε έξαρση ή μέγιστο της ηλιακής δραστηριότητας και εποχές που έχουμε ύφεση του φαινομένου αυτού ή είμαστε στο ελάχιστο της ηλιακής δραστηριότητας» επισημαίνει ο κ. Χαουινάβας. «Τα δεδομένα που καταγράφονται καθημερινά αποστέλλονται σε τέσσερα διεθνή αστρονομικά κέντρα, στις ΗΠΑ, την Αγγλία, το Βέλγιο και τη Γερμανία. Αντίστοιχη διαδικασία ακολουθείται και για τις άλλες παρατηρήσεις που πραγματοποιεί το αστεροσκοπείο» συμπληρώνει.

Ο «Αριστεύς» διαθέτει επίσης ψηφιακό σεισμογράφο με τον οποίο γίνεται καταγραφή της σεισμικής δραστηριότητας της ευρύτερης θεσσαλικής περιοχής. Ο σεισμολογικός σταθμός του Δημοτικού Αστεροσκοπείου Λάρισας έχει συμπεριληφθεί στο παγκόσμιο δίκτυο σεισμολογικών σταθμών με την ονομασία LRSO και έχει ενταχθεί στον δίκτυο του Εργαστηρίου Γεωφυσικής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης. Τα δεδομένα μεταφέρονται σε πραγματικό χρόνο στον κεντρικό server του Εργαστηρίου Γεωφυσικής του ΑΠΘ, ενώ παράλληλα, εντός του πολεοδομικού ιστού της πόλης της Λάρισας, είναι εγκατεστημένοι εννέα επιταχυνσιογράφοι με προοπτική την πύκνωση του αντισεισμικού δικτύου με σκοπό τον προσδιορισμό της μέγιστης εδαφικής επιτάχυνσης της Λάρισας.

IMG_3963

Εκπαιδευτικά προγράμματα

Τα βράδια της Πέμπτης το αστεροσκοπείο ανοίγει ελεύθερα τις πόρτες του για το κοινό. Στους επισκέπτες γίνεται ξενάγηση και πραγματοποιούνται εκλαϊκευμένες αστρονομικές ή σεισμολογικές ομιλίες, όπως επίσης και προβολές βίντεο συναφούς περιεχομένου. Μαθητές επίσης όλων των βαθμίδων εκπαίδευσης επισκέπτονται καθημερινά το Δημοτικό Αστεροσκοπείο Λάρισας, όπου σε ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα έχουν τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν βίντεο αστρονομικού ενδιαφέροντος και να λάβουν απαντήσεις σε απορίες και ερωτήματα που θα τους δημιουργηθούν. Όταν μάλιστα οι καιρικές συνθήκες το επιτρέπουν, μπορούν να παρατηρήσουν τον Ήλιο με το ηλιακό τηλεσκόπιο, να δουν τις ηλιακές κηλίδες, αλλά και να αγγίξουν με τα χέρια τους μικρούς μετεωρίτες.

Αξίζει, ακόμη, να τονιστεί ότι το Δημοτικό Αστεροσκοπείο Λάρισας «Αριστεύς» στο πρόσωπο του κου Στωικίδη έχει τιμηθεί πλειστάκις. Μεταξύ άλλων διεθνών διακρίσεων έχει λάβει το Χρυσό Σήμα του Smithsonian Institution Astrophysical Observatory (1976), πέντε διακρίσεις από την American Association of Variable Star Observers για παρατηρήσεις του Ήλιου και διάφορων αστροφυσικών φαινομένων.

ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΣ

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Screen Shot 2016-03-30 at 12.42.45

ΣΑΝΟ ΚΑΤΑ ΒΟΥΛΗ-ΣΗ

Στη στρατιωτική ορολογία όταν θέλω να βομβαρδίσω ένα οχυρό, διαλέγω την τακτική του αντιπερισπασμού. Το παιχνιδάκι αυτό οι κυβερνήσεις το χρησιμοποιούν όποτε χρειαστεί να περάσουν ...