ΑΠ-ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ: ΓΗΡΑΣΚΩ ΜΗ ΔΙΔΑΣΚΟΜΕΝΟΣ

Foto 3

Τα τρακτέρ στους δρόμους. Οι γραβάτες στα κάγκελα. Γόβες και σκαρπίνια στο πεζοδρόμιο, ντομάτες και αυγά στις προσόψεις των κτιρίων, γάλατα χυμένα στους δρόμους. Το ένα τρίτο του πληθυσμού είναι έξω από τα σπίτια -και τα ρούχα του, το ένα τρίτο είναι μεταξύ συναίνεσης και άρνησης και το υπόλοιπο τρίτο απλώς …δεν ασχολείται. Το ασφαλιστικό προκαλεί για ακόμη μία φορά τριγμούς στην ελληνική κοινωνία. Στο ότι πρέπει να λυθεί, συμφωνούν όλοι. Στο πώς θα λυθεί, διαφωνούν όλοι. Μετά από δύο και πλέον δεκαετίες συνεχούς αναβολής, το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης πνέει τα λοίσθια και οι επιπτώσεις είναι τώρα σκληρές και ακόμη σκληρότερες στο μέλλον.

Οι προτάσεις Κατρούγκαλου για το ασφαλιστικό, ουσιαστικά, αφορούν σε δύο σημεία: πρώτον, δημιουργείται ένα ενιαίο σύστημα εισφορών που θα οδηγεί σε ενιαίο σύστημα απονομής συντάξεων και δεύτερον, το ύψος αυτών των εισφορών καθορίζεται στο περίπου 27% (20% για σύνταξη, 6,95% για υγεία) του φορολογητέου εισοδήματος όλων, με το επιχείρημα ότι σε αυτά τα επίπεδα κυμαίνονται οι εισφορές των μισθωτών, ιδιωτικού και δημοσίου τομέα.

Βάση όλου του συστήματος είναι το επίπεδο μισθού των 586 ευρώ, που αντιστοιχούν στις κατώτατες μηνιαίες αποδοχές νεοεισερχόμενου στην αγορά εργασίας -με απλά λόγια, το «κατώφλι» για είσοδο στο ασφαλιστικό σύστημα είναι αυτό -ανεξάρτητα από το όποιο πραγματικό εισόδημα.

Στο σύστημα Κατρούγκαλου, η σύνταξη θα αποτελείται από δύο μέρη: πρώτον, την εθνική σύνταξη -στα 384 ευρώ, σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής πληροφορίες, στην οποία θα έχουν πρόσβαση, λίγο-πολύ, όλοι. Αυτό το κομμάτι της σύνταξης θα τροφοδοτείται όχι από τις εισφορές, αλλά από τον κρατικό προϋπολογισμό. Το δεύτερο κομμάτι θα αποτελείται από το ύψος των εισφορών που έχουν καταβληθεί από τον ασφαλισμένο, βάσει του ετήσιου εισοδήματός του, καθ’ όλη τη διάρκεια του εργασιακού του βίου (40 έτη ασφάλισης και όρια ηλικίας τα 62 και τα 67). Στο πλαίσιο αυτό, θα επανυπολογιστούν και οι νυν καταβαλλόμενες συντάξεις, ώστε σε περίπτωση που προκύπτει μεγαλύτερη σύνταξη να καταβάλλεται ως προσωπική διαφορά, διατηρούμενη για τα επόμενα δύο χρόνια, αλλά μειούμενη από εκείνο το χρονικό σημείο κι έπειτα ώστε κάποια στιγμή να «εξισωθεί» το ποσό με τους νεότερους συνταξιούχους.

Γιατί αντιδρούν…

Ο αγροτικός κόσμος έχει ξεσηκωθεί διότι η αύξηση των εισφορών που καλείται να σηκώσει, στο πλαίσιο της επιχειρούμενης ενοποίησης του συστήματος, είναι εξοντωτικός. Ταυτόχρονα, όμως, έχει ήδη βρεθεί αντιμέτωπος και με αυξήσεις στη φορολογία εισοδήματος, προκειμένου κι εκεί να επιτευχθεί «φορολογική ισότητα» -αδιάφορες οι συνθήκες ή οι δυσκολίες παραγωγής του αγροτικού εισοδήματος. Με πολύ μικρή προστιθέμενη αξία, με μικρές ιδιοκτησίες και με τεράστιο ανταγωνισμό όχι μόνον από τρίτες χώρες, αλλά πλέον και από χώρες εντός της ΕΕ, τα παραγόμενα αγροτικά προϊόντα δεν μπορούν να αποφέρουν υψηλά εισοδήματα. Σε ένα ετήσιο εισόδημα της τάξης των περίπου 10.000 ευρώ, εάν το ένα τρίτο καταβάλλεται για φόρους και το ένα τρίτο για ασφαλιστικές εισφορές, το υπόλοιπο τρίτο που απομένει, δεν μπορεί να συντηρήσει οικογένεια και καλλιέργεια.

Οι ελεύθεροι επαγγελματίες, είτε δραστηριοποιούνται στην παροχή υπηρεσιών ή στην πώληση αγαθών, στην πλειοψηφία τους δεν συμφωνούν με την ενοποίηση των ταμείων τους στον Ενιαίο Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης, ζητούν μεταρρύθμιση, αλλά στη βάση αναλογιστικών μελετών και ποσοτικοποιημένων αποτελεσμάτων των προτεινόμενων αλλαγών, ενώ υποστηρίζουν πως η μεγαλύτερη επιβάρυνση των υψηλότερων εισοδημάτων είναι άδικη, αντισυνταγματική, ενώ στην πράξη είναι ακόμη ένας φόρος -και όχι εισφορά που θα ωφελήσει το ασφαλιστικό σύστημα. Ζητούν διάλογο από μηδενική βάση και απόσυρση όλων των προτάσεων που έχουν δει μέχρι στιγμής το φως της δημοσιότητας.

Με δεδομένη την οικονομική συγκυρία, αλλά και την επιβολή τεκμηρίων που ούτως ή άλλως αυξάνουν πλασματικά το πραγματικό εισόδημα -π.χ. τεκμήρια επί αντικειμενικών αξιών που δεν έχουν καμία σχέση με τις εμπορικές τιμές, ελεύθεροι επαγγελματίες και αγρότες καλούνται είτε να εμφανίζουν εισοδήματα χαμηλά, που κινούνται περίπου στα ίδια επίπεδα με τα τεκμαρτά τους εισοδήματα ή να εγκαταλείψουν την αυτοαπασχόληση και να ενταχθούν στις τάξεις των μισθωτών ή να …μεταναστεύσουν σε άλλη χώρα.

20 χρόνια πριν… 

assets_LARGE_t_420_41915537_type12140

«Σοσιαλφιλελεύθεροι» χαρακτηρίστηκαν ο καθηγητής Σπράος και οι συνεργάτες του το 1997, όταν παρουσίασαν την ομώνυμη έκθεση για το ασφαλιστικό. Η αντίδραση ήταν καθολική και ακαριαία. Τι έλεγε, όμως, εκείνη η περίφημη έκθεση;

«Ο πυρήvας τoυ πρoβλήματoς είvαι απλός: Ο αριθμός αυτώv πoυ πληρώvoυv εισφoρές θα περιoρίζεται, εvώ o αριθμός τωv συvταξιoύχωv θα αυξάvεται. Στo πρόβλημα μπoρoύv vα υπάρχoυv τρείς αvτιδράσεις, μόνoν.

Η έκταση τωv αλλαγώv πoυ απαιτoύvται εξαρτάται από τo μέγεθoς τoυ δημoγραφικoύ πρoβλήματoς και όχι απo τo σύστημα χρηματoδότησης (ή ιδιoκτησίας) τoυ συστήματoς συvτάξεωv.

1. Αυξηση εισφoρώv ή εσόδωv: Στov ιδιωτικό τoμέα έχoυv φθάσει στα όριά τoυς oι εισφoρές. Η κάλυψη απo επιχoρηγήσεις και φoρoλoγία, πoυ συvεχώς αυξάvovται, ισoδυvαμεί με επιβάρυvση τωv ασφαλισμέvωv, από τηv πίσω πόρτα.

2. Μείωση της μέσης σύvταξης. Γίvεται είτε αvoικτά με vόμo, ή «υπόγεια» με ελλιπή τιμαριθμoπoίηση. Τo απoτέλεσμα τo ίδιo.

3. Περιoρισμός αριθμoύ δικαιoύχωv. Κυρίως αvαφέρεται σε επιμήκυvση τoυ εργασιακoύ βίoυ, o oπoίoς τελευταία συvεχώς μειώvεται. Αλλά και πoλλαπλές συvτάξεις, συvτάξεις αvαπηρίας, ειδικές κατηγoρίες.

Αλλoι παράγovτες (απόδoση απoθεματικώv, πάταξη εισφoρoδιαφυγής), όσo και άv βoηθoύv, δεv αλλάζoυv τηv oυσία τoυ διλήμματoς, αφoύ τo μέγιστo της απόδoσής τoυς είvαι πoλύ μικρό μπρoστά στo μέγεθoς τoυ συvoλικoύ πρoβλήματoς. Επίκληση τωv παραγόvτωv αυτώv απoκλειστικά είvαι υπεκφυγή.

Η διάρθρωση τoυ πληθυσμoύ απoτελεί τηv βάση για τις δημoγραφικές εξελίξεις. Σε συvδυασμό με τις εργασιακές συvήθειες πρoδιαγράφεται τόσo o αριθμός συvταξιoύχωv όσo και τωv εργαζoμέvωv πoυ θα πληρώvoυv για τις συvτάξεις. Σύγκριση τωv πρoβoλώv για τo 1990, 2010 και 2030 oδηγεί στις εξής διαπιστώσεις:

– Καταστρoφική πτώση στηv γεvvητικότητα. Ηδη σήμερα κάθε χρόvo γεvιoύvται περίπoυ τα μισά παιδιά πoυ γεvιόvτoυσαv τo 1975.

– Ραγδαία γήραvση τoυ πληθυσμoύ. Τo πoσoστό ατόμωv άvω τωv 65 αvεβαίvει κατα 43% ως τo 2010. Ως τo 2030 έvα τέταρτo τoυ πληθυσμoύ θα είvαι άvω τωv 65. Iδιαίτερα ταχεία είvαι η αύξηση τωv ατόμωv άvω τωv 75.

– Οι εργαζόμεvoι είvαι μόvo 37% τoυ πληθυσμoύ. Ως πoσoστό τoυ πληθυσμoύ αυτό δεv αλλάζει πoλύ τo 2010 (39%).

– Η θέση τωv εργαζoμέvωv επιδειvώvεται δραματικά μετά τo 2010, με τη μικρή είσoδo vέωv εργαζoμέvωv πoυ oφείλεται στηv χαμηλή γεvvητικότητα μετά τo 1980. Τo 2030 θα αvτιστoιχoύv μόvo 1,26 εργαζόμεvoι σε κάθε άτoμo άvω τωv oρίωv τoυ IΚΑ.

– Στην πυραμίδα τoυ 1990 διαπιστώvεται η ύπαρξη εvός «εξoγκώματoς» στις ηλικίες μεταξύ 55 και 65, αυτώv πoυ γεvvήθηκαv στov μεσoπόλεμo. Σήμερα (1997), oι ηλικίες αυτές έχoυv ήδη συvταξιoδoτηθεί. Η ύφεση στις συvταξιoδoτήσεις θα συvεχιστεί ώσπoυ vα φτάσει η σειρά τωv 40ρηδωv τoυ 1990 (γεvvηθέvτες περι τo 1950), δηλαδή περί τo 2005. Οι γεvιές αυτές είvαι oι μεγαλύτερες στηv ιστoρία της Ελλάδας και θα έχoυv τα περισσότερα συσσωρευμέvα ασφαλιστικά δικαιώματα.

-Το 2030, ένας λεπτός και εύθραυστoς κoρμός εργαζoμέvωv θα πρoσπαθεί vα συγκρατήσει έvα ευτραφές μαvιτάρι ηλικιωμέvωv και συvταξιoύχωv. Για vα αvταπεξέλθoυv στo βάρoς αυτό και vα εγγυηθoύv τις συvτάξεις, oι εργαζόμεvoι πρέπει vα είvαι όσo τo δυvατόv πιo παραγωγικoί. Η απoτελεσματική απάvτηση στo δημoγραφικό θα έχει vα κάvει μόvo με τηv αvάπτυξη της oικovoμίας».

Γιαννίτσης, το 2007 για το 2001

giannitsisΣε άρθρο του το 2007, στην εφημερίδα το Βήμα, ο πρώην υπουργός Αναστάσιος Γιαννίτσης μιλά για την «χαμένη ευκαιρία του 2001». Μεταξύ άλλων, αναφέρει:

«Προσωπικά δέχομαι ότι το 2001 έκανα λάθη. Πήρα στα σοβαρά ένα θέμα το οποίο εκτός από τον πρωθυπουργό κανείς σχεδόν δεν ήταν διατεθειμένος να πάρει στα σοβαρά. Δέχθηκα να κάνω προτάσεις που αντιμετώπιζαν το πρόβλημα στην ουσία του, αντί να προσφύγω στη γνωστή πολιτική πρακτική των «δήθεν» προτάσεων. Θεώρησα ότι έπρεπε να συμπεριληφθούν ρυθμίσεις για σημαντικότατες αδικίες του ασφαλιστικού συστήματος, που όμως αφορούσαν ισχυρές ομάδες ασφαλισμένων, με αποτέλεσμα τη δυναμική αντίδρασή τους και μάλιστα με πρόσχημα την «αναλγησία» των προτάσεων (…).

Η πρόταση μεταρρύθμισης του 2001 δεν προσέφερε μια «μοναδική λύση». Προσέφερε όμως μια «διέξοδο» από πολλές προβληματικές καταστάσεις. Ηταν μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για πολλές πτυχές του Ασφαλιστικού. Δεν ακολουθούσε τη σημερινή δηλητηριώδη στρατηγική της «σαλαμοποίησης» ή της παραπλάνησης των ασφαλισμένων. Ηταν μια ρεαλιστική και συμβιβαστική λύση, ιδιαίτερα με κατηγορηματικά δεδομένη την απουσία χρηματοδότησης από τον προϋπολογισμό. Η πρόταση απέτρεπε την επαναφορά του Ασφαλιστικού ως προβλήματος για περίπου 20 χρόνια. (…)

Το Ασφαλιστικό έχει μια επικίνδυνη ιδιότητα. Οσο καθυστερεί η μεταρρύθμισή του τόσο εντείνονται οι μηχανισμοί αυτο-επιδείνωσής του. Τα ευφυολογήματα, η κωμική αναζήτηση άλλοθι στο παρελθόν για τα «ζόρικα» του σήμερα και τα ραντεβού σε πλατείες ηχούν ωραία. Η επιδείνωση όμως που βιώνουν σήμερα πολλοί ασφαλισμένοι οφείλεται στα ευφυολογήματα και στον αρνητισμό του χθες. Πολλοί νέοι σήμερα αμφιβάλλουν ανοικτά για το αν θα έχουν ποτέ μια σύνταξη. (…)

Το θέμα τελικά είναι ότι στην πραγματικότητα κανένα μεγάλο πρόβλημα δεν μένει άλυτο. Αν δεν λυθεί πολιτικά, το λύνει με σκληρό τρόπο η ίδια η πραγματικότητα. Μόνο που τέτοιες λύσεις θα είναι πολύ πιο επώδυνες για όσους θα τις υποστούν. (…)

Τι προέβλεπε το σχέδιο…

Το 2001, το σχέδιο Γιαννίτση πρώτον, άλλαζε τον τρόπο υπολογισμού της σύνταξης και του ποσοστού αναπλήρωσης και για τους ασφαλισμένους πριν από το 1993 -κάτι που οδηγούσε στη μείωση συντάξεων.

Αντί των αποδοχών της τελευταίας πενταετίας ή του τελευταίου μήνα, θα λαμβάνονταν ως βάση υπολογισμού οι αποδοχές των 10 καλύτερων ετών της τελευταίας 15ετίας. Προβλεπόταν ακόμη: Ενοποίηση των Ταμείων, τα επικουρικά ταμεία ή θα συγχωνεύονταν με τα κύρια ή θα οδηγούνταν στα χέρια της ιδιωτικής ασφάλισης, συνταξιοδότηση στα 65 για άνδρες και γυναίκες, σε κύρια και επικουρική ασφάλιση, συνταξιοδότηση με πλήρη σύνταξη μόνο με 40 χρόνια ή 12.000 ένσημα, επανεξέταση των Βαρέων και Ανθυγιεινών Επαγγελμάτων, με στόχο τον αποχαρακτηρισμό τους, μείωση της κατώτατης σύνταξης, μέσα από την εισαγωγή εισοδηματικών κριτηρίων για τη συμπλήρωσή της.

Δεν το θέλει κανείς…

Μετά τους νόμους Ρέππα, Πετραλιά, Λοβέρδου-Κουτρουμάνη και Βρούτση, το ασφαλιστικό επανακάμπτει δριμύτερο, με τον νυν υπουργό, Γιώργο Κατρούγκαλο, ούτε λίγο ούτε πολύ, να ενσωματώνει τις παρατηρήσεις της έκθεσης Σπράου, αλλά και πολλές από τις προτάσεις Γιαννίτση, αλλά υπό εξαιρετικά αντίξοες συνθήκες.

Η αγορά εργασίας είναι διαλυμένη, η οικονομία βρίσκεται σε οριακό σημείο, έπειτα από έξι έτη διαρκούς ύφεσης, ενώ η βασική υποχρέωση που απορρέει από τα Μνημόνια Ι,ΙΙ, ΙΙΙ είναι η όσο το δυνατόν πιο μικρή συμμετοχή του κρατικού προϋπολογισμού στο ασφαλιστικό σύστημα. Επιλέγοντας να διατηρήσει τις τρέχουσες συντάξεις στα ίδια επίπεδα και να αυξήσει εισφορές σε αυτοαπασχολούμενους-αγρότες, σε συνδυασμό με μικρότερα ποσοστά αναπλήρωσης των μελλοντικών συντάξεων έχει δημιουργήσει χάσματα αγεφύρωτα, ανάμεσα σε νυν εργαζόμενους και συνταξιούχους, σε νέους και παλιούς ασφαλισμένους -και έπεται συνέχεια.

Αυτή τη στιγμή, οι άνεργοι είναι 1,5 εκατ., οι συνταξιούχοι 2,8 εκατ., 2 εκατ. είναι ηλικίες 0-20 ετών (εκτός εργασίας, δηλαδή) και 0,7 εκατ. είναι οι εργαζόμενοι στο δημόσιο και ευρύτερο δημόσιο τομέα. Απομένουν 3 εκατ. ελεύθεροι επαγγελματίες, αγρότες και μισθωτοί του ιδιωτικού τομέα για να «στηρίζουν» όλους τους προηγούμενους. Το «μανιτάρι» του Σπράου είναι εδώ, έστω κι αν κανείς δεν το θέλει.


Αύριο, Πέμπτη 28 Ιανουαρίου 2016, στις 7 μ.μ., στο μέγαρο του Δικηγορικού Συλλόγου Λάρισας (Δευκαλίωνος 18 και Πατρόκλου), πραγματοποιείται ενημερωτική εκδήλωση για τις αλλαγές στο ασφαλιστικό σύστημα, που έχουν προγραμματίσει οι οκτώ φορείς του ν.Λάρισας που εκπροσωπούν τον επιχειρηματικό και επιστημονικό κόσμο. Επιμελητήριο Λάρισας, Δικηγορικός Σύλλογος, Ιατρικός Σύλλογος, Συμβολαιογραφικός Σύλλογος, Φαρμακευτικός Σύλλογος, Οικονομικό Επιμελητήριο, Τεχνικό Επιμελητήριο και Ομοσπονδία Επαγγελματοβιοτεχνών καλούν τα μέλη τους να παραστούν στην εκδήλωση. Ομιλητές θα είναι οι Δημήτριος Βερβεσός, δικηγόρος, αναπληρωτής πρόεδρος ΕΤΑΑ/ΤΑΝ και Σωτήρης Ρίζος, δικηγόρος, με ειδίκευση στο ασφαλιστικό δίκαιο.

ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΣ

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ